Elementy założeń metodycznych wychowania resocjalizującego

Methodos - z greckiego - meta, czyli "po" i hodos czyli "droga". Methodike - postępowanie rozumiane jako "sztuka", "nauka" bądź "teoria. Terminem metodike oznaczano również zadania, środki i sposoby umożliwiające osiąganie pożądanego stanu. To ostatnio wymienione znaczenie metodike odnosi się również do metodyki wychowania w tym i wychowania resocjalizującego. Co to jest zasada? Zasada jest zaleceniem metodycznym. Reguła natomiast jest logiczną konsekwencją przyjętych zasad. Podobnie każda dyrektywa, jako zalecenie metodyczne, musi być podporządkowana zasadzie.

Zasady, reguły, dyrektywy :

zasady wychowania opierają się na nadrzędnych celach wychowawczych,

reguły uwzględniają elementy działalności wychowawczej oraz relacje między tymi elementami np. postulują określony środek oraz sposób działania ze względu na ich walory prakseologiczne,

dyrektywy wskazują na te cechy działalności wychowawczej, które stanowią konsekwencje istnienia takich a nie innych stanów i zmian osobowości wychowanka oraz warunkujących te stany i zmiany czynników.

Zasady oddziaływania resocjalizującego :

• zasady wychowania resocjalizującego ( reedukacji, wszechstronnego rozwoju osobowości ),
• zasady opieki resocjalizacyjnej ( wszechstronnej i perspektywicznej opieki, wymagań ),
• zasada psychoterapii resocjalizującej ( akceptowania, respektowania ).

Zasady reedukacji oraz wszechstronnego rozwoju osobowości - akcentujemy konieczność uwzględnienia tych tylko reguł i dyrektyw, których respektowanie inspiruje proces uczenia się reedukacyjnego, a jednocześnie umożliwia uczenie się edukacyjne prowadzące do wszechstronnego rozwoju osobowości wychowanka.

Wszechstronna i perspektywiczna opieka nakazuje uwzględnianie potrzeb wychowanka, a zasada wymagań nakazuje uwzględniać potrzeby i oczekiwania osób, wśród których ten wychowanek egzystuje teraz i egzystował będzie w przyszłości.

Zasada akceptowania polega na podejściu do wychowanka jak do pacjenta( polega na przyjęciu wobec niego postawy terapeutycznej przepojonej życzliwością), a zasada respektowania wymaga liczenia się z wychowankiem jako osobą, która sama musi odegrać kluczową rolę w przemianach składających się na proces jej resocjalizacji.

Reguły wychowania resocjalizującego

• strategiczne - są to zalecenia przyjęte ze względu na cele etapowe, tj. zamierzone wyniki, które jeśli chodzi o przedmiot oddziaływania muszą być osiągnięte, jeśli chcemy osiągnąć cele nadrzędne(główne)

• proceduralne - ustalamy sposób i środki prowadzące do osiągnięcia wyników, które będą zgodne z przyjętą strategią czyli ustalamy technikę oddziaływania resocjalizacyjnego.

• dotyczące preparacji działań wychowawczych - chodzi o każde zalecenie dotyczące przygotowania danego działania,

• zalecenia dotyczące kreacji oddziaływań - każde zalecenie, które dotyczy osiągania właściwych celów w danym działaniu,

• zalecenia dotyczące interwencji - znajdują oparcie w przewidywaniach dotyczących związków sprawczych i dzięki temu pouczających, w jaki sposób włączyć aktywność ludzką w łańcuch zdarzeń jako jedno z jego ogniw, stanowiących przyczynę decydującą o zaistnieniu dalszych zdarzeń( umożliwiają racjonalne działanie)

• zalecenia dotyczące adaptacji - opierają się na przewidywaniach, które umożliwiają przystosowanie się do naturalnego toku następstwa zdarzeń. Mamy tu do czynienia z biernym racjonalnym działaniem.

• zalecenia dotyczące projektowania działań - zalecenia metodyczne( metodologiczne)do nich zaliczamy np. diagnozę,

• zalecenia dotyczące wykonania - realizacja zaleceń metodycznych( inaczej zalecenia merytoryczne) - są to zalecenia, które informują nas jak dobierać odpowiednie strategiczne i proceduralne zalecenia wykonania wychowawczego.

Każde zalecenie metodyczne tj. ukierunkowujące działalność wychowawczą, czyli każda zasada, czy reguła lub dyrektywa wychowania będą tym bardziej zaleceniem uznanym przez metodykę wychowania, im większe prawdopodobieństwo udanej weryfikacji. Mówiąc o niej należy podkreślić, że to nic innego, jak uzasadnienie i sprawdzenie twierdzeń na których opierają się zasady reguły i dyrektywy. Weryfikacja może być badaniem modelowym, jak również bezpośrednim badaniem rzeczywistości.

Proponując zasady, reguły i dyrektywy działalności wychowawczej, metodyka musi nie tylko opierać się na teorii i aksjologii pedagogiki, ale i uwzględniać dorobek nauk współpracujących z naukami pedagogicznymi. Chodzi głównie o psychologię rozwojową, wychowawczą i kliniczną, gdyż pierwsza bada swoistości rozwojowe młodzieży, druga analizuje psychologiczne determinanty procesów wychowawczych, a trzecia podejmuje zagadnienia psychologicznej charakterystyki jednostki. Równie ważna jest psychologia społeczna zajmująca się procesami psychicznymi warunkującymi czynności człowieka w sytuacjach społecznych. Socjologia natomiast bada prawidłowości rządzące tymi sytuacjami społecznymi związanymi z istnieniem z określonych zbiorowości ludzkich. W tej sytuacji przedstawiciele metodyki wychowania resocjalizującego nie mogą pominąć ścisłych związków metodyki resocjalizacyjnej z patologią społeczną. Traktując działalność wychowawczą, jako swoistą odmianę sterowania metodyka wychowania korzysta z pojęć cybernetyki społecznej. Z uwagi na fakt, że aksjologia stanowiąca dział pedagogiki wiąże się ściśle z problematyką filozofii społeczeństwa i filozofii człowieka oraz nauki o moralności, czyli etyki nie możemy pominąć tych dziedzin życia.

Emil Kraszewski

Indeks

---

1. Czesław Czapów - Wychowanie resocjalizujące - PWN, W-wa, 1978
2. Czesław Czapów, Stanisław Jedlewski - Pedagogika resocjalizacyjna PWN , 1971